حدیث روز
امام علی (ع) می فرماید : هر کس از خود بدگویی و انتقاد کند٬ خود را اصلاح کرده و هر کس خودستایی نماید٬ پس به تحقیق خویش را تباه نموده است.

سه شنبه, ۲۱ مرداد , ۱۳۹۹ 22 ذو الحجة 1441 Tuesday, 11 August , 2020 ساعت تعداد کل نوشته ها : 857×
به مناسبت روز معراج پیامبر (ص)

معراج

شناسه : 4538 22 اردیبهشت 1399 - 14:08 212 بازدید ارسال توسط : نویسنده : مهدی نعمتی

” سُبْحَانَ  الَّذِی أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَیْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى الَّذِی بَارَکْنَا حَوْلَهُ لِنُرِیَهُ مِنْ آیَاتِنَا إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ “ مسئله معراج از بزرگترین معجزات پیامبر اسلام (صلی الله علیه واله وسلم) است که در قرآن کریم به‌صورت اجمال و در احادیث ائمه (علیه السلام) به‌صورت مفصل در مورد آن سخن به […]

پ
پ

سُبْحَانَ  الَّذِی أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَیْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى الَّذِی بَارَکْنَا حَوْلَهُ لِنُرِیَهُ مِنْ آیَاتِنَا إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ

مسئله معراج از بزرگترین معجزات پیامبر اسلام (صلی الله علیه واله وسلم) است که در قرآن کریم به‌صورت اجمال و در احادیث ائمه (علیه السلام) به‌صورت مفصل در مورد آن سخن به میان آمده است و در اصل وقوع آن به علت صریح آیات قرآنی و تواتر احادیث، شکی وجود ندارد و مباحث مطرح شده که اختلافی هم هست، بیشتر حول کیفیت معراج است که در خواب بوده یا بیداری؟ با روح شریف بوده و یا با جسم و روح صورت گرفته است؟

ما در این مقاله برآنیم تا جسمانی بودن یا روحانی بودن این واقعه را بررسی کنیم.

به طور کلی درباره کیفیت معراج رسول گرامیچند نظریه وجود دارد:

۱_معراج در تمام مراحل روحانی بوده است .

۲_سیر پیامبر از مسجد الحرام تا مسجد الاقصی جسمانی و از آن قسمت به عوالم بالا روحانی بوده است.

۳_سیر حضرت در تمام مراحل جسمانی بوده و همه جا را با تن و روان سیر نموده‌اند.

و اما  بررسی اقوال:

ظاهراً عده ای که نتوانسته‌اند سیر و معراج را به صورت جسمانی توجیه کنند،کوشیده‌اند این حقیقت را به نحوی برای افکار عمومی قابل هضم نمایند و از ناباوری آن بکاهند. از این رو آن را روحانی شمرده‌اند. اما این تفسیر، با ظهور آیات قرآن درباره معراج سازگار نیست. خداوند در سوره اسرا می‌فرماید:

«سبحان الذی اسری بعبده لیلا من المسجد الحرام الی المسجد الاقصی الذی بارکنا حوله»

منزه است خدایی که شبانگاه بنده خود را از مسجد الحرام تا مسجد الاقصی که اطراف آن را برکت داده ایم، سیر داد.(۱)
از آن جا که متبادر از لفظ «عبد» شخصیت خارجی است که از تن و روان ترکیب یافته است(۲)، تحقق لااقل قسمتی از معراج [سیر از مکه تا قدس] به صورت جسمانی روشن است.در کنار این آیه، روایات بسیار صریحی درباره جسمانی بودن معراج وجود دارد که راه را بر تفاسیر دیگر می‌بندد(۳).

اما نظریه دوم و سوم:ظاهر آیه اول سوره اسراء و همچنین وجود روایات متعدد، بر اثبات جسمانی بودن مرحله اول معراج، یعنی سیر از مسجد الحرام تا مسجد الاقصی دلالت دارد.پس جسمانی بودن این مقدار از معراج را می‌توان قطعی دانست اما سخن درباره مراحل بعدی معراج است که آیا جسمانی بوده است و یا به نحو روحانی تحقق یافته است؟در این باره گر چه دانشمندان و محققان اسلامی با توجه به ظهور روایات و نیز برداشت چنین معنایی از آیات سوره نجم (که بیانگر مراحل بعدی سیر پیامبر است) جسمانی بودن سایر مراحل معراج پیامبر را پذیرفته‌اند(۴)، در عین حال با توجه به برخی روایات و همچنین بعضی تفاسیر از آیات سوره نجم نمی‌توان نظریه روحانی بودن سایر مراحل معراج را مردود دانست،بلکه به جهاتی موجه تر به نظر می رسد.به همین خاطر برخی از دانشمندان این نظریه را پذیرفته و مرحوم علامه طباطبایی رحمه الله این تفسیر را جایز شمرده است و آن را محتمل می‌دانند.البته قائلان به این نظریه تصریح کرده‌اند که گرچه مرحله دوم جسمانی نبوده است، ولی قطعاً در بیداری کامل بوده و خواب و رؤیا نبوده است(۵).

آیت اللّه جوادی آملی می‌نویسند:«رسول اکرم‌ همچون دیگران‌، دارای جسم و روح بود ‌و با این دو عروج کرد. رسول گرامی‌ در تمام حالات عروج و اِسرا دارای بدن بود؛ چه این که تمام شئون آن در بیداری بود، اما سیر بدن و انتقال آن‌، خواه در اسرا و خواه در معراج‌، از عالم طبیعت تعدّی نکرد و هرگز به ماورای طبیعت راه نیافت‌، زیرا لازمه آن یا مجرّد شدن موجود مادی است یا مادّی شدن موجود مجرد و هر کدام از این دو فرض، باطل است زیرا محذور جمع نقیضین را به همراه دارد،»(۶) و در جای دیگری می‌فرمایند: حضرت در حال معراج، بیدار بود و جسم داشت. منتها بخشى از سیر او مربوط به زمین و بخشى دیگر مربوط به ملکوت بود. الان که ما در حال طرح معارف الهی هستیم اولاً بیدار هستیم، ثانیاً جسم داریم، ثالثاً گفتگو، دیدن و شنیدن ما جسمانى است، رابعاً فهمیدن ما جسمانى نیست.

ممکن است در جمع ما کسى باشد که این معارف را متوجه نشود و درک نکند هر چند جسمش این جا حضور داشته باشد. مثلاً کودکى که در جمع ما است مى بیند و مى شنود و بیدار هم هست ولى پیام و محتوا ى مطالب مطرح شده را درک نمی‌کند.

در مورد معراج پیامبر هم این مطلب مطرح است. بخشى از معراج مربوط به جسم است یعنى همان سیر شبانه از مسجد الحرام تا مسجد الاقصى: «سُبْحانَ الَّذِی أَسْرى بِعَبْدِهِ لَیْلاً مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى الَّذِی بارَکْنا حَوْلَه» اما بخشى دیگر از معراج که مربوط به مشاهده انبیا و سدره المنتهى و گفتگو با جبرئیل و دریافت وحى و رسیدن به مقام قاب قوسین و امثال ذلک است جسمانى نبوده، گر چه پیامبر در این قسمت جسم داشته و بیدار هم بوده است، ولى درک آن حقایق والا به وسیله روح صورت مى گرفتهاست.

اگر قرار باشد همه معراج، جسمانى تلقى شود لازمه  اش آن است که آنجا که قرآن مى فرماید: «ثُمَّ دَنا فَتَدَلّى فَکانَ قابَ قَوْسَیْنِ أَوْ أَدْنى» جسمانى باشد، یعنى دُنُوّ (یعنى نزدیک شدن)، قاب قوسین (که نشانه شدت نزدیکى است)، سدره المنتهی و… هم جسمانى باشد در حالى که جسمانى بودن این امور محال است. این تفسیر یعنی غیر جسمانی بودن مرحله دوم، سیر به کرات دیگر جهان مادی نبوده تا سیر جسمانی ممکن باشد بلکه سیر در عوالم غیر مادی و عرش و جبروت و … بوده و سیر جسمانی در آن عوالم غیر مادی ممکن نیست.


مرحوم علامه طباطبایی هم ‌درباره معراج پیامبر می‌فرماید:«ظاهر آیه و روایات‌، پوشیده به قرائنی است که آیه را دارای ظهور نسبت به آن جزئیات می‌کند؛ ظهوری که به هیچ وجه قابل رد نیست‌. با در نظر داشتن آن قرائن‌، از آیه و روایات استفاده می‌شود، که آن جناب‌، با روح و جسدش از مسجد الحرام تا مسجد اقصی رفت‌؛ امّا عروجش به آسمان‌ها از ظاهر آیات سوره نجم‌و صریح روایات بسیار بر می‌آید که عروج واقع شده و به هیچ وجه نمی‌توان آن را انکار نمود. ممکن است بگوییم که عروج‌، با روح مقدسش بود، لیکن نه آن طور که قائلین به معراج روحانی معتقدند، که به صورت رؤیای صادقه باشد، چه اگر صرف رؤیا ‌بود، دیگر جا نداشت آیات قرآنی این قدر در باره آن اهمیت دهد و سخن بگوید، و در مقام اثبات کرامت درباره آن جناب برآید؛ بلکه مقصود از روحانی بودن، این است که روح مقدس آن جناب‌، به ماورای عالم مادی یعنی ‌جایی که ملائکه منزل دارند و اعمال بندگان بدان جا منتهی و تقدیر از آن جا صادر می‌شود، عروج نمود‌.آیات کبرای پروردگارش را مشاهده‌ نمود و حقایق اشیاء و نتایج اعمال برایش مجسم شد‌. ارواح انبیای عظام را ملاقات کرد و با آنان گفت و گو نمود؛ ملائکه را دید‌، و با آنان صحبت نمود . آیات الهی را دید که جز با عبارات «عرش‌» ، «حجب » و«سرادقات‌» تعبیر آن‌ها ممکن نیست‌».(۷)


پی نوشت­ها:

۱٫ اسراء (۱۷) آیه ۱٫

۲٫ سبحانی، منشور جاوید، ج ۶، ص ۱۷۸٫

۳٫بحارالانوار، ج ۱۸، مؤسسه الوفاء، بیروت، ۱۴۰۴ق.

۴٫همان، ج ۱۸، ص ۲۸۸٫

۵٫طباطبایی، المیزان، ج ۱۳، ص ۳۲، مطبوعاتی اسماعیلیان

۶٫ تفسیر موضوعی قرآن کریم‌، آیت اللّه جوادی آملی‌، ج ۹، ص ۷۱ و ۸۷، مرکز نشر اسرا

۷٫ تفسیر المیزان‌، ترجمه موسوی همدانی‌، ج ۱۳، ص ۴۰، انتشارات جامعه مدرسین‌

دریافت نسخه پی دی اف

نوشته های مشابه

ثبت دیدگاه

دیدگاهها بسته است.