حدیث روز
امام علی (ع) می فرماید : هر کس از خود بدگویی و انتقاد کند٬ خود را اصلاح کرده و هر کس خودستایی نماید٬ پس به تحقیق خویش را تباه نموده است.

پنج شنبه, ۱۰ مهر , ۱۳۹۹ 14 صفر 1442 Thursday, 1 October , 2020 ساعت تعداد کل نوشته ها : 991×
در ادامه ی بخش اول

ضرورت تدوین عناصر محتوایی و ساختاری تدوین کتب درسی / بخش دوم

شناسه : 4310 09 اردیبهشت 1399 - 14:46 313 بازدید ارسال توسط : نویسنده : احمد قاری

ارکان نظام آموزشی : همان طور که می‎دانیم نظام آموزشی دربر دارنده ارکان ذیل است : «هدف آموزشی، متعلّم،کتاب درسی، معلّم، روش تدریس، ارزیابی» که به صورت اختصار به بیان این ارکان می‎پردازیم. باید تمام ارکان نظام آموزشی بیان شود تا اشتباهاً وظیفه یک رکن بر دوش رکن دیگر قرار داده نشود و به طور […]

پ
پ

ارکان نظام آموزشی :
همان طور که می‎دانیم نظام آموزشی دربر دارنده ارکان ذیل است :
«هدف آموزشی، متعلّم،کتاب درسی، معلّم، روش تدریس، ارزیابی» که به صورت اختصار به بیان این ارکان می‎پردازیم.
باید تمام ارکان نظام آموزشی بیان شود تا اشتباهاً وظیفه یک رکن بر دوش رکن دیگر قرار داده نشود و به طور کامل و صحیح هر رکنی وظیفه خود را بشناسد.ممکن است گاهی یک مساله آموزشی را جزء وظایف «معلم» در نظر بگیریم و حال آن که بعد از بیان حدود وثغور وظایف هر عنصر معلوم می‎شود وظیفه «متن درسی» بوده است و یا بالعکس.

اهداف آموزشی :
«اولین رکن یک نظام آموزشی، تعیین هدف است، چرا که حرکت تمام رکن های دیگر باید در راستای آن صورت پذیرد». بنابر این شایسته است مؤلف کتاب درسی،از ابتداء کتاب تا انتهای آن، نیل به هدف های آموزشی و پرورشی (هدف کلی و اهداف جزئی)و اهداف درسی(اهداف کلی و اهداف جزئی)را مد نظر قرار دهد،و «در تدوین تمام فصل ها و واحد های درسی و کلمه کلمه آن دقت نماید که در مسیر هدف گذاری،تدوین شود،طوری که حتی یک کلمه نیز بیرون از این مسیر نوشته نشود» .«در این ضمینه آنچه ضروری نیست نباید تدوین شود»، و باید دقت داشت که هر یک از این اهداف به طور مستقل و کامل مورد بررسی قرار گیرد و باید دانست که بررسی یک هدف، هرگز جای بررسی اهداف دیگر را نمی‎گیرد.
حال به تبیین اهداف کلی و جزئی نظام آموزشی می‎پردازیم.

نمودار زیر به طور اجمالی اهداف نظام آموزشی و نسبت بین آنها را بیان می‎کند.

تصویر شماره ۱
در ادامه به توضیحی اجمالی درباره هر یک از اهداف فوق پرداخته شده است :

«هدف کلی آموزش»ادبیات عربی :
این هدف نتیجه نهایی فعالیت های آموزشی و پرورشی یک مجموعه آموزشی به شمار می‎رود که«اهداف جزئی آموزشی»در راستای آن تعریف می‎شود.و از طرفی خود این هدف نیز در راستای هدفهای غایی و آرمانی تعلیم و تربیت قرار دارد.
با بیان مطالب گذشته معلوم می‎شود در انتخاب یا تدوین کتاب درسی، عنصر«هدف» از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است و بدون دقت کافی در این امر،آسیبی کلی به نظام آموزشی وارد می‎شود.
حال سؤال این است که آیا آموزش و پرورش توانسته است اهداف آموزشی هر کتاب را بصورت جامع و مانع بیان نماید؟
همان طور که ملاحظه می‎نمایید هر یک از این«اهداف کلی» «اهداف جزئی» آموزشی ای را می‎طلبد که قطعاً با «اهداف جزئی» هدف کلی دیگر متفاوت است. و تداخل این اهداف از بزرگترین خسارات مجموعه های آموزشی می‎باشد،که هر مجموعه آموزشی خود را ملزم به از بین بردن یا کم کردن این خسارت می‎داند.
«اهداف جزئی آموزشی»:
این اهداف از تجزیه «هدف کلی آموزش»در حیطه ادبیات عربی حاصل می‎شود.در واقع این اهداف اجزای ساختمان «هدف کلی آموزش»را تشکیل می‎دهند که عبارتند از:تسلط نسبی بر علوم «لغت، صرف، نحو و بلاغت» همراه رویکرد مناسب در آموزش این علوم.
اهداف جزئی آموزشی هر درس کدامند؟ کدام یک از موضوعات این علم مورد نیاز است؟
«اهداف کلی درسی»:
اهداف کلی هر درس هدف هایی هستند که بعد از پایان یافتن آموزش،انتظار داریم که متعلّم به آنها نایل شود.به عبارت دیگر مقصود از هدف کلی درسی علم همان عنوان هایی است که در فصل ها وبخش های مختلف کتاب صرف گنجانده شده است.
اگر این هدف به خوبی و به صورت شفاف تبیین شود، بسیاری از مشکلات نظام آموزشی ادبیات مرتفع می‎گردد.البته پاسخ به این سؤال منوط به بیان روشن و شفاف «اهداف کلی و جزئی آموزشی»هر یک از این دوره ها می‎باشد.
«اهداف جزئی درسی»:
«هدف های جزئی درسی»،هدف هایی هستند که از تجزیه«اهداف کلی» به منظور واضح تر نمودن و قابل استفاده تر کردن آن اهداف بدست می‎آید،که هریک از این هدف ها (که پاره فعالیتی برای رسیدن به هدف کلی به حساب می‎آید)هدف جزئی نامیده می‎شود.
دست یابی به اهداف کلی و جزئی بر اساس نیاز سنجی صورت می‎پذیرد که مدون کتاب، این اهداف را از طریق مصاحبه با مدرسین و مدیران، محققین و مسؤولین ذی ربط و همچنین بر اساس تحلیل اهداف کلی آموزشی بدست می‎آورد.
همانطور که گفته شد«اهداف جزئی درسی» باید طوری تدوین گردد که در راستای «اهداف کلی درسی»قرار گیرد،و همچنین «اهداف کلی» در راستای «اهداف جزئی آموزشی » قرار گیرد و این اهداف نیز در امتداد «هدف کلی آموزشی».باید اذعان داشت که شایسته است مطالب هر یک از این اهداف «جامع و مانع» باشد تا نظام آموزشی به اتلاف وقت یا کمبود مطلب علمی دچار نشود.که این مهم از طریق تحلیل اهداف کلی آموزشی و تجزیه آن به اهداف جزئی حاصل می‎شود و ساده ترین روش برای نیل به این مقصود، این است که مشخص شود متعلّمین هرعلم چه مراحلی را باید طی کنند ویا دارای چه قابلیت هایی شوند تا بتواند آنچه را که در هدف کلی از آنها خواسته شده است انجام دهد که «در این راستا فعالیت های زاید علمی از فعالیت های ضروری متمایز می‎شود.برای حذف فعالیت های اضافی و زاید باید معین شود که آیامتعلّم بدون طی مراحل و فعالیتها و کسب توانایی های تعیین شده می‎تواند به هدف کلی تعیین شده برسد یانه؟.به عبارت دیگر در صورتیکه تعدادی از پاره فعالیت ها را بتوان به طریق فوق از طریق هدف کلی حذف کرد بی آنکه در راه رسیدن به آن هدف مشکلی ایجاد شود، هدف های زائد می‎باشند». بدیهی است جهت دست یابی به اهداف مورد نظر ابتدا باید «هدف کلی» از تدریس ادبیات عربی مشخص شود، وپس از آن به تبیین اهداف جزئی پرداخت.

متعلّم :
در این قسمت «تعریف، شرایط و وظایف متعلّم» مورد بررسی قرار می‎گیرد.
تعریف«متعلّم»:
از آنجایی که متن درسی باید با متعلّم تناسب حداکثری داشته باشد، ضروری است نیم نگاهی نیز به این عنصر داشته باشیم.
«متعلّم» فردی است که آمادگی خود را جهت ورود به مجموعه آموزشی برای نیل به اهداف آموزشی از پیش تعیین شده اعلام کرده است.و مجموعه آموزشی نیز پس از احراز شرایط،وی را جهت آموزش پذیرفته است.مهم ترین شرط یک متعلّم، سطح توانایی علمی مورد نظر می‎باشد.
شرایط و وظایف متعلّم:
متعلّم وظیفه دارد تمام سعی و کوشش خود را صرف نایل آمدن به اهداف آموزشی تعریف شده بنماید.
هیچ یک از عناصر آموزشی تعریف شده را نباید زاید و غیر ضروری شمرد و گام به گام با اهداف آموزشی بیان شده پیش رود.

متن درسی :
در این قسمت «تعریف،اجزاء و شرایط کتاب درسی» مورد بحث قرار می‎گیرد:
نمودار زیر بیان کننده قسمت های مختلف «کتاب درسی»است .
تصویر شماره۲
تعریف کتاب درسی:
لازم است کتاب درسی به طور مشخص و دقیق تعریف شود. «بررسی ها حاکی از آن است که تا کنون تعریف رسمی و مورد قبول از طرف متخصصان و صاحب نظران این حوزه علمی ارایه نشده است با این وجود تعاریف زیر نمونهای از تعاریف ارایه شده برای کتاب درسی است».
«کتاب درسی ابزاری است که معلّم آن را جهت برانگیختن متعلّمین با شرایط معیّن»و مشخص واعطاء حداکثر آگاهی و درک وفهم، دربارهیک مادهدرسی با موضوع و سطح علمی مشخص تدوین کرده است.کتاب درسی نقش مهمی در ساختار و فعالیتهای روزمره تدریس ایفا می‎نماید، وسایل مرتبط علمی را به صورت قابل درک برای متعلّمین ارائه می‎نماید،تا نیل به اهداف کلان آموزشی را میسّر سازد. متن درسی خواه در شکل سنتی آن (کتاب) و خواه در شکل جدیدش (روی صفحه نمایش رایانه) بدیل ندارد و برنامه های تکمیلی اساتید نمی‎تواند کمبود کتاب درسی را به طور کامل جبران نماید.بنابراین نظریه کسانیکه جایگاه کتاب درسی را زاید و غیر اصلی می‎انگارند کامل نیست.

ثبت دیدگاه

دیدگاهها بسته است.