مدرسه مروی

مدرسه مروی

شهر تهران از روزگاران گذشته در کنار سایر ویژگی های خود ، به شهر علم آموزی نیز شهره بوده است . شاهد این ادعا وجود مدارس بی شمار در روزگاران گذشته در این شهر بزرگ است . یکی از این مراکز علم آموزی مدرسه مروی (فخریه) است .

این بنا در خیابان ناصر خسرو در کوچه و بازارچه مروی قرار دارد  و در حدود سال های ۱۲۳۰-۱۲۴۰ هجری قمری در دوره فتحعلی شاه قاجار توسط والی مرو ، حاج محمد حسین خان ملقب به فخر الدوله ساخته شده است.

مدرسه مروی با طرح چهار ایوانی و در یک طبقه ساخته شده است و دارای صحن مستطیل شکل وسیع با حوض هشت ضلعی شکل در میانه که آرامگاه دوشهید گمنام است و ۴ محوطه باغچه کاری شده در اطراف آن است. در اطراف این صحن علاوه بر چهار ایوان، حجره های متعددی با ایوانی در جلو وصندوق خانه ای در عقب، شبستان مسجد بزرگ در ضلع جنوبی و مدرس مستطیلی شکلی در جانب شمالی(مسجد زمستانی)، کتابخانه و حیاط های خلوت و همچنین فضاهای دیگری قرار گرفته است. نمای رو به صحن طاق ها در قسمت پشت و نیز ایوان های اصلی و ایوانهای حجره ها تماماً کاشی کاری است. پوشش ایوان های اصلی مقرنس گچی و ایوان حجره ها کاربندی گچی است. سردر ورودی مدرسه در حدود ۳۰ سال پیش فرو ریخت که بعدها با پوشش مسطح بازسازی شد.
جلو ایوان جنوبی نیز با در و پنجره های چوبی مسدود شده و فضای آن به عنوان مسجد کوچکی نیز مورد استفاده قرار می گیرد. تزیینات بازسازی شده این مسجد از آجر است ،  آن چه این جا به عنوان ایوان جنوبی نام برده شده است، مسجد تابستانی مروی است که در وقفنامه ذکر گردیده و شاهد مدعا وجود محراب در آن می باشد و در زمان مرحوم آیت الله حاج ملا علی کنی (رحمت الله علیه) به علت کوچک بودن فضای آن مسجد انباری جلوی مدرسه تبدیل به مسجد شده است. مدرس اصلی و ضلع شمالی بنا (مسجد زمستانی) که پوشش گنبدی دارد، که در جریان بازسازی بخشی از فضاهای کناری به آن الحاق شده است.

از ویژگی های خاص این مدرسه وجود تعداد زیادی نورگیر یا روزنه سقفی است که تقریباً بر روی تمامی پوشش ها طاقی تعبیه شده است تعداد این نورگیرها در شبستان ستوندار به ۲۰ عدد می‌رسد.

در ایوان شمالی بنا، کتیبه ای از کاشی و خط نستعلیق که حاکی از اتمام بنا در سال ۱۲۳۰ هجری قمری وجود دارد و در گوشه شمال غربی بنا نیز کتابخانه‌ای همزمان با بنای مدرسه ساخته شده است.

این کتابخانه امروزه دارای حدود ۱۰۵۰ جلد نسخه خطی است این بنا به شماره ۴۱۲ ثبت تاریخی رسیده است. در تاریخ بلاغی در ارتباط با موقعیت و ساختمان این مدرسه چنین آمده است:
صحن این مدرسه مربع مستطیل و دارای طول شمالی، شامل حجره ها و سه مدرس(جایگاه درس) ویک کتابخانه مشتمل به مهمات کتب قدیمه است و چند باغچه مشجر و حوض بزرگ است. و اطاقهایش گنجایش اقامت و تحصیل ۲۰۰ نفر طلبه شب خواب را دارد. در قسمت جنوبی صحن ایوان و شبستان، مسجد وسیعی است.  مشتمل بر محراب رفیع که آب انبار بزرگی برای استفاده عمومی درجلو خان، زیر آن بنا شده است.در مدرسه جنوب، در میدان یا جلوخان مدرسه باز می­شود مدرسه مروی در عداد اولین دارالعلم های قرن ۱۳ و ۱۴ معارف اسلامی بود.[۱]

خان مروی از مردمان صاحبدل و روشن ضمیر و اخلاقی بوده بنیاد این مدرسه را به امیدی نهاده است که از آن مشعله های علم و حکمت، اشراق کند… مدرسه مروی بزرگ و کوچک متصلا به مساحت ۴۵۰۰ متر مربع به پلاک ۴۷۳۰ در بخش ۹ تهران( قدیم) واقع است.

 

تاریخ بنا در کتیبه ایوان روبروی در ورودی مدرسه بر کاشی منقوش است :

بسم الله الرحمن الرحیم قد تم هذا البنیان القوائمه الارکان بتوفیق الله الملک المستعان فی ایام الدوله السلطان الاعظم و الخاقان الاکرم السلطان فتحعلی شاه قاجار خلد الله ملکه و سلطانه و افاض العالمین بره واحسانه حرره محمد مهدی سنه ۱۳۲٫

  بعد از آن ۱۷ شعر فارسی به خط زیر منقوش و مقطع آن اشعار این است:

منشی طب صبا از پی تاریخش گفت                     که مدرس سزد این مدرسه را ادریسی

 از جمله زمین های متعلق به مدرسه مروی، باغ مروی است. که در بازارچه مروی تهران واقع است و در زمان رضاشاه تبدیل به دبستان و دبیرستان شد.باغ مروی که به تربیت معلم و سپس به دبیرستان تبدیل گردید و با علم به این­ که این زمین مربوط به موقوفات حوزه علمیه مروی است سالیانه، مبلغ ناچیزی هم به عنوان اجاره پرداخت می‌شد. از اوایل پیروزی انقلاب اسلامی ایران که به فرمان امام رحمه الله علیه قرار بر بازگشت موقوفات تصرف شده توسط افراد حقیقی و حقوقی شد. زمزمه بازپس گیری زمین این دبیرستان به گوش می رسید، تا این­که پس از گذشت چندین سال به همت تولیت محترم حوزه علمیه مروی حضرت آیت الله مهدوی کنی در مذاکره با رئیس جمهور وقت آقای دکتر محمود احمدی‌نژاد مقرر گردید؛ تولیت محترم لایحه ای را نوشته و در آن استرداد زمین موقوفه را درخواست نمایند. این درخواست مورد موافقت رئیس جمهور قرار گرفته و به وزیر آموزش و پرورش دستور لازم صادر شد. حضرت آیت الله مهدوی کنی اجازه فرمودند تا پایان سال تحصیلی دانش آموزان در این دبیرستان مشغول درس باشند در پایان خرداد ملک موقوفه تحویل داده شود و به جهت ساخت بنایی مناسب به جای بنای ساختمان دبیرستان در جای دیگر مبلغی به حساب آموزش و پرورش ریخته شد. که هم اکنون این بنا متعلق به حوزه بوده و کاربری های زیادی از قبیل مدرس های مجزا و پارکینگ و محل برگزاری بعضی از همایش ها می باشد.

[۱]  نک ، عبد الحجه بلاغی ، تاریخ مرکز تهران، و مضافات ص ۸۱ تا ۸۴